terug

Effectenbeurszaal (Beurs van Berlage)

Effectenbeurszaal (Beurs van Berlage)

Effectenbeurs, gemeentegiro, schippersbeurs, muziekzaal

De bouw van de Beurs van Berlage deed één langgekoesterde wens van de effectenhandelaren in vervulling gaan. Zij konden de toegang tot de beurs nu met hekken en poortjes controleren en monopoliseerden -zeer tegen de zin van de gemeente- de markttoegang.

De omlijsting aan de muur toont allerlei variaties met muntvormen. Op de keramische friesen zijn decoraties van Toorop opgenomen die allemaal verschillende vormen van arbeid als thema hebben.

Op de ijzeren hekken bevonden zich geldzakken, als illustratie dat het hier ging om de effectenbeurs, die ook een duidelijke functie had als plaats waar klanten tijdelijk hun geld op 'prolongatie' uitzetten (waartegen effecten in onderpand werden gegeven). Op die hekken bevonden zich boven de geldzakken ook kleine handjes die een eed aflegden.

De beurshandelaren voelden zich onterecht moreel veroordeeld door die handjes en interpreteerden ze als zou op de beurs alles alleen om geld draaien. Andere verklaringen van de Vereniging en de architect werden niet aanvaard en er werd een smidsgezel ontboden om de handjes af te zagen. Twee ervan zijn nog in het bezit van de Stichting Vereniging voor de Effectenhandel en één is in het bezit van Amsterdam Museum.

Het voorval is tekenend voor het eigenzinnig en autonoom karakter van de effectenhandelaren. Ook over de inrichting (en met name verwarming) van de beurs toonden ze zich ontevreden. Toen het tienjarig huurcontract afliep waren zij dan ook de eersten om het gebouw te verlaten voor een eigen pand aan Beursplein 5.

Nadien werd deze zaal in gebruik genomen door de gemeentegiro Amsterdam. Deze was in 1916 opgericht om het betalingsverkeer in de stad Amsterdam te vergemakkelijken. De directeur, Keegstra, was een eigenzinnige innovator die zijn administratie door gebruik van ponskaartmachines organiseerde. Dat ging niet helemaal zonder horten of stoten overgens.

Na enkele jaren in bedrijf te zijn bleek de beloofde goedkopere incasso voor gemeentediensten (gas, water, licht) duurder te zijn dan voorheen. Er kwam een onderzoek waarna de diensten weer overgingen op het gebruikelijke systeem van incassolopers. Omdat de gemeente Amsterdam inmiddels de salarissen via de giro overmaakte was inmiddels de vaart in het systeem gekomen. Uiteindelijk ging de gemeentegiro in 1979 op in de toenmalige Postcheque- en Girodienst.

Na de gemeentegiro werd de zaal lange tijd het domein van de Schippersbeurs tot het eind jaren tachtig werd verbouwd ten behoeve van het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerkoor.

 

Foto: Stadsarchief Amsterdam

Info ReactiesFoto's Streetview